dzielnica Wirek – historia
30 07 2008Miejscowość Wirek i Nowa Wieś to pierwotnie nazwa topograficzna, zapisana w 1594 roku jako określenie wzgórza, znajdującego się na leśnym terenie na północny-wschód od Kochłowic. Pierwsi mieszkańcy Nowej Wsi osiedleni zostali ok. 1600 roku w pobliżu rzeki Kochłówki, wzdłuż gościńca wiodącego z Halemby do Świętochłowic i Bytomia.
Po raz pierwszy Nową Wieś, będącą wówczas przysiółkiem Kochłowic, wymieniono w aktach urzędowych z 1603 roku. W dokumencie z 1743 roku osadę tę zarejestrowano już jako samodzielną wieś zamieszkaną przez 23 osadników. Łazarz Henkel von Donnersmarck, właściciel całej okolicy, na otoczonym lasami pustkowiu w północnej części wsi rozpoczął w 1800 roku tworzenie dużego ośrodka przemysłowego. W krótkim czasie powstała huta żelaza „Antonina”, kopalnia „Gottessegen”, huty cynku „Hugo” i „Liege – Hoffnung”
a później także fabryka bieli cynkowej i wytwórnia cegły szamotowej. W pobliżu tych zakładów tworzyła się osada, którą nazwano Antonienhütte. W 1845 roku było w niej 14 domów, zamieszkanych przez 369 osób. Sąsiednia Nowa Wieś miała w tym czasie 48 domów i 531 mieszkańców. Stopniowo Wirek nabrał charakteru miejskiego, przeobrażenia i rozwój następowały szybciej niż w Nowej Wsi. W 1860 roku w Wirku mieszkało już 2 145 osób. W latach 1850 – 1875 powstało kilka nowych kolonii robotniczych. Miejscowi katolicy należeli do parafiii kochłowickiej. W 1873 roku w Wirku powstała samodzielna parafia. W 1874 roku poświęcony został kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca, a w latach 1907 – 1909 zbudowano nową okazałą świątynię pod wezwaniem św. Wawrzyńca i św. Antoniego. Wyznawcy wiary mojżeszowej zbudowali synagogę
w 1891 roku. Ewangelicy otrzymali własny kościół w 1902 roku. W drugiej połowie XIX wieku rozwinął się transport towarowy i osobowy. Od 1875 roku istniała w Wirku towarowa linia kolejowa do Chebzia, a w 1899 roku uruchomiono linię tramwajową. Autobusy do Katowic i Nowego Bytomia zaczęły kursować w 1931 roku. Nowa Wieś uzyskała połączenie kolejowe z Ligotą i Gliwicami
w 1904 roku. W 1910 roku w Wirku i Nowej Wsi mieszkało łącznie 14 600 osób. W 1914 roku było tu około 100 sklepów i 20 zakładów gastronomicznych, a także hotele, kino, drukarnia i pralnia chemiczna. Na terenie Nowej Wsi zbudowano w tym czasie dwie szkoły. Po 1922 roku Wirek
i Nową Wieś przyłączono do Polski. W 1923 roku powstało żeńskie seminarium nauczycielskie
– a w 1933 roku gimnazjum i liceum. Zbudowano też nowy ratusz. W latach trzydziestych wybudowano halę targową. W tym czasie rozwinęło się także życie kulturalne, na terenie Nowej Wsi funkcjonowały cztery kina, istniało kilka sal służących występom artystycznym, miejscowy chór „Słowiczek” wybudował własny Dom Śpiewaczy (1938 rok). W 1935 roku mieszkało w Wirku ponad 21 tys. osób. Mimo ożywionego rozwoju, miejscowość uzyskała prawa miejskie dopiero w 1949 roku.